जानेवारी महिन्यापासून राज्यातील रेशन कार्डधारकांसाठी रेशन धान्य वाटपाच्या नियमांमध्ये महत्त्वाचा बदल करण्यात येणार आहे. हा बदल अंत्योदय अन्न योजना आणि प्राधान्य कुटुंब योजना या दोन्ही योजनांवर लागू होणार आहे. या लेखामध्ये आपण जाणून घेणार आहोत की आतापर्यंत रेशन दुकानांमधून किती धान्य दिले जात होते, नवीन बदलांनुसार आता किती तांदूळ व गहू मिळणार आहे, हा बदल का करण्यात आला आहे आणि या निर्णयाचा सामान्य रेशन कार्डधारकांवर नेमका काय परिणाम होणार आहे. तुम्ही रेशन कार्डधारक असाल, तर ही माहिती तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम 2013 अंतर्गत देशातील गरीब आणि गरजू कुटुंबांना स्वस्त दरात अन्नधान्य उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे. या कायद्याअंतर्गत राज्य सरकारकडून रेशन दुकानांच्या माध्यमातून दरमहा धान्य वाटप केले जाते. महाराष्ट्र राज्यामध्येही लाखो कुटुंबे या योजनेचा लाभ घेत आहेत. अंत्योदय अन्न योजना आणि प्राधान्य कुटुंब योजना या दोन प्रमुख योजनांद्वारे हे धान्य वितरित केले जाते. अनेक वर्षांपासून या योजनांअंतर्गत ठरावीक प्रमाणात तांदूळ आणि गहू दिला जात होता. मात्र, बदलत्या परिस्थितीमुळे आणि लाभार्थ्यांकडून आलेल्या तक्रारींमुळे शासनाने या वाटप पद्धतीत बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
आतापर्यंत अंत्योदय शिधापत्रिकाधारकांना मिळणारे धान्य
आतापर्यंत अंत्योदय अन्न योजना अंतर्गत येणाऱ्या शिधापत्रिकाधारकांना दरमहा ठरावीक प्रमाणात धान्य दिले जात होते. या योजनेत अत्यंत गरीब आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांचा समावेश असतो. अशा कुटुंबांना रेशन दुकानातून दरमहा प्रति कुटुंब 25 किलो तांदूळ आणि 10 किलो गहू दिला जात होता. हे प्रमाण अनेक वर्षे कायम होते. या धान्यावरच अनेक कुटुंबांचा महिन्याचा अन्नपुरवठा अवलंबून होता.
प्राधान्य कुटुंब योजनेतील आधीचे नियम
प्राधान्य कुटुंब योजना ही दुसरी महत्त्वाची योजना असून, या योजनेत कुटुंबातील सदस्यसंख्येनुसार धान्य दिले जाते. आतापर्यंत या योजनेअंतर्गत प्रति सदस्य 4 किलो तांदूळ आणि 1 किलो गहू दिला जात होता. म्हणजेच कुटुंबात जितके सदस्य असतील, तितक्याच प्रमाणात धान्य मिळत होते. या पद्धतीमुळे अनेक मध्यम व अल्प उत्पन्न गटातील कुटुंबांना मोठा आधार मिळत होता.
जानेवारीपासून अंत्योदय कुटुंबांसाठी नवीन धान्य वाटप
नवीन वर्षाच्या जानेवारी महिन्यापासून अंत्योदय शिधापत्रिकाधारकांसाठी धान्याचे प्रमाण नव्याने निश्चित करण्यात आले आहे. नव्या निर्णयानुसार आता अंत्योदय कुटुंबांना दरमहा 20 किलो तांदूळ आणि 10 किलो गहू दिला जाणार आहे. म्हणजेच तांदळाचे प्रमाण पूर्वीच्या तुलनेत 5 किलोने कमी करण्यात आले आहे, तर गव्हाचे प्रमाण मात्र जसेच्या तसे ठेवण्यात आले आहे. शासनाचा हा निर्णय अन्नधान्य साठा आणि वितरण व्यवस्था लक्षात घेऊन घेण्यात आला आहे.
प्राधान्य कुटुंबांसाठी जानेवारीपासून काय बदल होणार?
प्राधान्य कुटुंब योजनेमध्येही जानेवारीपासून मोठा बदल लागू होणार आहे. आता प्रति सदस्य 3 किलो तांदूळ आणि 2 किलो गहू दिला जाणार आहे. यामध्ये गव्हाचे प्रमाण वाढवण्यात आले आहे, तर तांदळाचे प्रमाण थोडे कमी करण्यात आले आहे. अनेक लाभार्थ्यांकडून गहू कमी मिळतो, अशा तक्रारी सातत्याने येत होत्या. त्या तक्रारींचा विचार करूनच शासनाने हा बदल केला आहे.
धान्य वाटपात बदल करण्यामागचे कारण
गहू कमी आणि तांदूळ जास्त मिळतो, अशी तक्रार अनेक लाभार्थ्यांनी शासनाकडे केली होती. काही भागांमध्ये गव्हाचा वापर जास्त असल्यामुळे लोकांची मागणीही वाढत होती. या सर्व बाबी लक्षात घेऊन शासनाने धान्य वाटपाचे प्रमाण बदलण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयाला राज्य शासनाची अधिकृत मंजुरीही मिळालेली आहे. त्यामुळे जानेवारीपासून हा बदल प्रत्यक्षात लागू होणार आहे.
रेशन कार्डधारकांसाठी महत्त्वाची सूचना
जानेवारी महिन्यापासून रेशन दुकानांमधून धान्य घेताना नवीन प्रमाणानुसारच धान्य दिले जाणार आहे. त्यामुळे रेशन कार्डधारकांनी आधीचे प्रमाण गृहीत न धरता, नवीन नियमांची माहिती करून घेणे आवश्यक आहे. कोणतीही अडचण किंवा शंका असल्यास संबंधित रेशन दुकानदार किंवा अन्न पुरवठा कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
एकूणच, जानेवारीपासून रेशन धान्य वाटपात करण्यात आलेला हा बदल लाखो रेशन कार्डधारकांवर परिणाम करणारा आहे. अंत्योदय आणि प्राधान्य कुटुंब या दोन्ही योजनांतील लाभार्थ्यांना आता नव्या प्रमाणानुसार तांदूळ आणि गहू मिळणार आहे. हा बदल तक्रारी आणि गरजा लक्षात घेऊन करण्यात आला असून, अन्नधान्य वितरण अधिक संतुलित करण्याचा प्रयत्न शासनाकडून करण्यात आला आहे.