या सविस्तर लेखामध्ये आपण लेक लाडकी योजना कधी आणि का सुरू करण्यात आली, या योजनेअंतर्गत कोणत्या मुली पात्र ठरतात, सरकारकडून किती रक्कम आणि कोणत्या टप्प्यांमध्ये अनुदान दिले जाते, यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत आणि अर्ज करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया नेमकी कशी आहे, हे सर्व मुद्दे सविस्तर आणि सोप्या मराठी भाषेत समजून घेणार आहोत. 1 एप्रिल 2023 नंतर तुमच्या घरात मुलगी जन्माला आली असेल, तर ही माहिती तुमच्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
लेक लाडकी योजना सुरू होण्यामागील पार्श्वभूमी
महाराष्ट्र राज्य सरकारने मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांच्या शिक्षणासाठी आर्थिक आधार मिळावा या उद्देशाने लेक लाडकी योजना सुरू केली आहे. यापूर्वी राज्यात माझी कन्या भाग्यश्री सुधारित योजना कार्यरत होती. मात्र ऑक्टोबर 2023 मध्ये ही योजना बंद करून, अनुदानाची रक्कम वाढवत 1 एप्रिल 2023 पासून नव्याने लेक लाडकी योजना लागू करण्यास शासनाने मंजुरी दिली. या योजनेचा मुख्य हेतू मुलींचा जन्म, शिक्षण आणि 18 वर्षांपर्यंतचा प्रवास आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित करणे हा आहे. त्यामुळे गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना मोठा दिलासा मिळालेला आहे.
रासायनिक खत अनुदानासाठी ई-बिल प्रणाली शेतकऱ्यांसाठी मोठा बदल नेमका फायदा काय?
लेक लाडकी योजनेत मिळणारे एकूण अनुदान
या योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थी मुलीला थेट एकरकमी रक्कम न देता वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये अनुदान दिले जाते. सरकारकडून एकूण 75,000 रुपये इतका आर्थिक लाभ मिळतो. मुलीचा जन्म झाल्यापासून ते ती 18 वर्षांची होईपर्यंत हे अनुदान टप्प्याटप्प्याने दिले जाते. यामुळे मुलीच्या शिक्षणावर होणारा खर्च कमी होण्यास मदत होते आणि पालकांवरील आर्थिक ओझे हलके होते.
अनुदानाचे टप्पे आणि त्यामागील उद्देश
मुलीचा जन्म झाल्यानंतर तिची नोंदणी संबंधित ग्रामपंचायत किंवा महानगरपालिकेमध्ये झाल्यावर पहिल्या टप्प्यात 5,000 रुपये थेट मुलीच्या खात्यावर जमा केले जातात. त्यानंतर मुलगी इयत्ता पहिलीमध्ये प्रवेश घेते, शाळेचे कागदपत्रे आणि बोनाफाईड प्रमाणपत्र सादर केल्यानंतर 6,000 रुपयांचा दुसरा हप्ता दिला जातो. पुढे मुलगी इयत्ता सहावी, अकरावी किंवा इतर शैक्षणिक टप्प्यांमध्ये प्रवेश घेते, तेव्हा आवश्यक कागदपत्रांच्या आधारे 7,000 रुपये आणि पुढील ठराविक रक्कम टप्प्याटप्प्याने दिली जाते. अखेरीस मुलीचे वय 18 वर्षे पूर्ण झाल्यावर, तिचा विवाह झालेला नसल्यास अंतिम लाभ देण्यात येतो आणि एकूण रक्कम 75,000 रुपयांपर्यंत पोहोचते.
वाशीम जिल्हा अंतिम पैसेवारी जाहीर! अंतिम पैसेवारी जाहीर झाल्याने दुहेरी लाभाचा मार्ग खुला
कोणत्या मुली या योजनेसाठी पात्र ठरतात
लेक लाडकी योजना ही मुख्यतः पिवळ्या आणि केशरी शिधापत्रिकाधारक कुटुंबांसाठी आहे. 1 एप्रिल 2023 रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेली मुलगी या योजनेसाठी पात्र असते. कुटुंबामध्ये एक किंवा दोन अपत्ये असली, तरी त्यामध्ये मुलगी असल्यास तिला या योजनेचा लाभ मिळतो. जर एक मुलगा आणि एक मुलगी असेल, तर केवळ त्या मुलीलाच लाभ दिला जातो. दुसऱ्या प्रसूतीच्या वेळी जुळ्या मुली जन्माला आल्यास, त्या दोन्ही मुलींना या योजनेअंतर्गत अनुदान मिळते, जरी एकूण अपत्यांची संख्या तीन झाली तरीही.
कुटुंब नियोजन आणि इतर अटी
या योजनेतील काही टप्प्यांवर कुटुंब नियोजनाशी संबंधित अटी लागू आहेत. दुसऱ्या अपत्याच्या दुसऱ्या हप्त्यासाठी आणि तिसऱ्या हप्त्यासाठी कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे. दुसऱ्या प्रसूतीनंतर माता किंवा पित्याने कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया केलेली असणे बंधनकारक आहे. तसेच लाभार्थी कुटुंब हे महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी असावे आणि बँक खातेही महाराष्ट्रातीलच असणे आवश्यक आहे. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 1 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे, यासाठी उत्पन्नाचा दाखला देणे गरजेचे आहे.
आवश्यक कागदपत्रांची सविस्तर माहिती
या योजनेसाठी अर्ज करताना मुलीचा जन्माचा दाखला, कुटुंबाचा उत्पन्नाचा दाखला, आई-वडिलांचे आधार कार्ड आणि बँक खात्याची माहिती द्यावी लागते. पहिल्या हप्त्याच्या वेळी मुलीचा आधार कार्ड आवश्यक नसतो. मात्र दुसरा हप्ता घेताना मुलीचा आधार कार्ड बनवणे आणि नोंदणी करणे बंधनकारक आहे. प्रत्येक शैक्षणिक टप्प्यावर शिक्षण घेत असल्याचा बोनाफाईड दाखला सादर करावा लागतो. अंतिम लाभासाठी मुलीचा विवाह झालेला नाही, याबाबत स्वयंघोषणापत्र द्यावे लागते.
अर्ज करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया
ग्रामीण भागातील नागरिकांनी ग्रामपंचायतीमध्ये, तर शहरी भागातील नागरिकांनी महानगरपालिकेमध्ये मुलीच्या जन्माची नोंदणी करावी. त्यानंतर संबंधित अंगणवाडी सेविकेकडे ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज सादर करायचा असतो. अर्जामध्ये मुलीची माहिती, पालकांची माहिती, बँक तपशील आणि कोणत्या हप्त्यासाठी अर्ज केला आहे हे नमूद करावे लागते. अंगणवाडी सेविका आणि पर्यवेक्षक अर्जाची पडताळणी करतात. सर्व माहिती योग्य आढळल्यास अर्ज मंजूर होतो आणि पालकांना पोचपावती दिली जाते.
लेक लाडकी योजना ही 1 एप्रिल 2023 नंतर जन्मलेल्या मुलींसाठी राज्य सरकारची अत्यंत महत्त्वाची आणि लाभदायक योजना आहे. या योजनेमुळे मुलींच्या शिक्षणाला चालना मिळते, पालकांवरील आर्थिक ताण कमी होतो आणि मुलींच्या उज्वल भविष्यासाठी भक्कम आधार निर्माण होतो. तुमच्या घरात या कालावधीत मुलगी जन्माला आली असेल, तर वेळ न दवडता या योजनेसाठी अर्ज करून शासनाच्या या महत्त्वाच्या योजनेचा लाभ घ्या.
15 जानेवारीपासून पीकविमा वाटपाच्या प्रक्रिया; या जिल्ह्याची अंतिम पैसेवारी जाहीर