या सविस्तर लेखात आपण खरीप हंगाम 2025 मध्ये झालेल्या मोठ्या नुकसानीची पार्श्वभूमी समजून घेणार आहोत. अतिवृष्टी आणि पूर परिस्थितीमुळे शेतकऱ्यांच्या पिकांवर कसा परिणाम झाला, उत्पादनात घट का होणार आहे, अंतिम पैसेवारी म्हणजे काय आणि ती शेतकऱ्यांसाठी इतकी महत्त्वाची का ठरते, याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत. तसेच छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना जिल्ह्यांची जाहीर झालेली अंतिम पैसेवारी, तालुका व गावनिहाय आकडे, आणि या पैशेवारीचा कर्जमाफी व पीक विम्यावर होणारा परिणाम यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत
खरीप हंगाम 2025 मधील अतिवृष्टी आणि नुकसान, अंतिम पैसेवारीचे महत्त्व, पीक कापणी प्रयोगांचा डेटा, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी, जालना जिल्ह्यातील सर्व गावांची स्थिती, आणि शेतकऱ्यांना मिळू शकणाऱ्या सवलती व दिलासा हे या लेखाचे मुख्य मुद्दे आहेत
खरीप हंगाम 2025 हा राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत कठीण ठरलेला आहे. यंदा अनेक भागांमध्ये सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस झाला. काही ठिकाणी सलग अनेक दिवस मुसळधार पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण झाली. त्यामुळे उभी पिके पाण्यात गेली, काही पिके कुजली तर काही ठिकाणी पिके पूर्णपणे नष्ट झाली. या सगळ्या परिस्थितीचा थेट परिणाम उत्पादनावर झाला आहे. बहुतांश भागात यंदा उत्पादनात मोठी घट होण्याचे स्पष्ट संकेत दिसत आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान मोठ्या प्रमाणात झालेले आहे.
अंतिम पैसेवारी का आहे शेतकऱ्यांसाठी निर्णायक
अंतिम पैसेवारी ही शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे. कारण शेतीतील नुकसान किती झाले आहे, याचा अधिकृत अंदाज अंतिम पैसेवारीवरून घेतला जातो. शासनाकडून दिली जाणारी कर्जमाफी, सवलती, मदत पॅकेज किंवा इतर निर्णय घेताना हा एक महत्त्वाचा निकष मानला जातो. जरी अंतिम पैसेवारीचा थेट कर्जमाफीशी संबंध नसला, तरी प्रत्यक्षात ती एक महत्त्वाचा ट्रॅकर म्हणून वापरली जाते. त्यामुळे पैसेवारी कमी असेल, तर नुकसान जास्त असल्याचे मानले जाते आणि शेतकऱ्यांना मदतीची शक्यता वाढते.
पीक कापणी प्रयोग आणि पैशेवारीचा थेट संबंध
अंतिम पैसेवारी ही पीक कापणी प्रयोगांच्या आधारे निश्चित केली जाते. शेतात प्रत्यक्ष पीक कापून उत्पादनाचा अंदाज घेतला जातो. हाच डेटा वापरून अंतिम पैसेवारी ठरवली जाते. विशेष म्हणजे 2025 मध्ये दिला जाणारा पीक विमा देखील याच पीक कापणी प्रयोगांच्या डेटावर आधारित असणार आहे. म्हणजेच पीक विमा आणि अंतिम पैसेवारी या दोन्ही ठिकाणी एकाच प्रकारचा डेटा वापरला जातो. त्यामुळे या आकडेवारीची अचूकता फार महत्त्वाची ठरते. चुकीची आकडेवारी शेतकऱ्यांचे नुकसान वाढवू शकते.
राज्यात 50 पैशांखालील पैसेवारीचे स्पष्ट संकेत
राज्यातील बहुतांश जिल्ह्यांमध्ये यंदा पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी येण्याचे संकेत मिळत आहेत. काही जिल्ह्यांमध्ये अंतिम पैसेवारी जाहीर होण्यास सुरुवात झाली आहे. साधारणपणे 15 डिसेंबरपासून वेगवेगळ्या जिल्ह्यांची अंतिम पैसेवारी जाहीर केली जाते. यामध्ये आता छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना हे दोन महत्त्वाचे जिल्हे समाविष्ट झाले आहेत.
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याची अंतिम पैसेवारी
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याची अंतिम पैसेवारी अधिकृतपणे जाहीर करण्यात आली आहे. या जिल्ह्याची सरासरी पैसेवारी 47.1 पैसे इतकी नोंदवण्यात आली आहे, जी 50 पैशांपेक्षा कमी आहे. तालुका निहाय पाहिले तर छत्रपती संभाजीनगर आणि पैठण तालुक्यांची पैसेवारी 46.5 पैसे आहे. फुलंब्री तालुक्यात 49 पैसे, वैजापूर तालुक्यात 47.3 पैसे, गंगापूर तालुक्यात 48.5 पैसे नोंदवण्यात आले आहेत. तसेच खुलताबाद, सिल्लोड, कन्नड आणि सोयगाव या उर्वरित तालुक्यांमध्येही पैसेवारी साधारण 48 पैसे इतकी आहे. यावरून जिल्ह्यातील सर्वच भागात नुकसान मोठ्या प्रमाणात झाल्याचे स्पष्ट होते.
जालना जिल्ह्यातील गावनिहाय पैसेवारीची स्थिती
जालना जिल्ह्यात एकूण 971 गावे आहेत. यामध्ये 667 खरीप गावे आणि 298 रबी गावे समाविष्ट आहेत. यापैकी तब्बल 965 गावांची अंतिम पैसेवारी जाहीर करण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे जालना जिल्ह्यातील सर्वच गावांची पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आहे. तालुका निहाय पाहिले तर जालना तालुक्यात 151 गावे, बदनापूरमध्ये 92 गावे, भोकरदनमध्ये 156 गावे, परतूरमध्ये 101 गावे, जाफराबादमध्ये 98 गावे, मंठा तालुक्यात 117 गावे, अंबडमध्ये 138 गावे आणि घनसावंगीमध्ये 118 गावे 50 पैशांखालील पैसेवारीत आलेली आहेत. ही परिस्थिती जिल्ह्यातील खरीप हंगामातील मोठ्या नुकसानीचे स्पष्ट चित्र दाखवते.
शेतकऱ्यांसाठी दिलासा आणि पुढील अपेक्षा
ज्या-ज्या जिल्ह्यांमध्ये पैसेवारी 50 पैशांपेक्षा कमी आहे, त्या जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना निश्चितच मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. कारण नुकसान मोठ्या प्रमाणात झालेले असल्याने कर्जमाफी, पीक विमा, किंवा इतर सवलती मिळण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. अंतिम पैसेवारीच्या आधारे अनेक प्रलंबित प्रश्न मार्गी लागण्याची शक्यता आहे. इतर जिल्ह्यांची पैसेवारी जाहीर होत गेली, तसे त्या अपडेट्स वेळोवेळी समोर येतील. अशाच नव्या जिल्ह्यांच्या माहितीसह आपण पुन्हा भेटू. धन्यवाद.
