घरकुल योजनेच्या यादीत तुमचं नाव आहे, पण ते अचानक कट झालं तर काय करायचं, किंवा भविष्यात तुमचं नाव काढलं जाऊ नये यासाठी कोणती काळजी घ्यावी, याबाबत अनेक शंका लाभार्थ्यांच्या मनात असतात. घरकुल यादीत नाव नेमकं कोणत्या कारणांमुळे काढलं जातं, यासाठी कोणते नियम लागू आहेत, ग्रामपंचायतपासून जिल्हा स्तरापर्यंत चौकशी कशी होते, आणि जर नाव चुकीने कट झालं असेल तर ते पुन्हा कसं मिळवता येतं, याची सविस्तर, सोप्या शब्दांत माहिती आपण या लेखात घेणार आहोत.
घरकुल यादीत नाव काढण्यामागील नियम समजून घेणं का गरजेचं आहे
घरकुल योजना ही गरीब आणि गरजू कुटुंबांसाठी सरकारकडून राबवली जाणारी अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. त्यामुळे या योजनेसाठी काही ठरावीक नियम बनवलेले आहेत. हे नियम पाळले नाहीत, किंवा चुकीची माहिती दिली, तर घरकुल यादीतून नाव काढलं जाऊ शकतं. अनेक वेळा लाभार्थ्यांना नियमांची संपूर्ण माहिती नसते, त्यामुळे अचानक नाव कट झाल्यावर संभ्रम निर्माण होतो. म्हणूनच आधीच नियम समजून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.
जर एखाद्या लाभार्थ्याच्या नावावर आधीपासून आरसीसी किंवा पूर्णपणे पक्कं घर असेल, तर अशा व्यक्तीला घरकुल योजनेचा लाभ दिला जात नाही. सर्वेक्षणाच्या वेळी अधिकारी गावात येऊन प्रत्यक्ष पाहणी करतात. त्या वेळी जर पक्कं घर आढळलं, तर कोणतीही सूट न देता नाव त्वरित यादीतून काढलं जातं. अनेक वेळा जुनं घर दुरुस्त करून पक्कं केलं असतं, तरी ते पक्कं घरच मानलं जातं. त्यामुळे अशा परिस्थितीत घरकुल मिळणं शक्य नसतं.
एकाच कुटुंबाला दोनदा घरकुल मिळत नाही हा महत्त्वाचा नियम
घरकुल योजनेचा लाभ एकाच कुटुंबाला एकदाच दिला जातो. म्हणजेच पती, पत्नी, आई, वडील किंवा कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याला आधी घरकुल मिळालं असेल, तर त्याच कुटुंबातील दुसऱ्या व्यक्तीचं नाव यादीतून काढलं जाऊ शकतं. अनेक वेळा कुटुंब वेगवेगळं दाखवण्याचा प्रयत्न केला जातो, पण चौकशीत हे स्पष्ट झालं, तर नाव कट केलं जातं. त्यामुळे या नियमाकडे दुर्लक्ष करू नये.
घरकुल योजनेसाठी सरकारकडून उत्पन्नाची एक ठरावीक मर्यादा निश्चित केलेली असते. जर लाभार्थ्याने चुकीचं उत्पन्न प्रमाणपत्र दिलं असेल, किंवा प्रत्यक्ष तपासणीत उत्पन्न जास्त आढळलं, तर त्या व्यक्तीचं नाव यादीतून बाद केलं जातं. अनेक वेळा एजंटच्या सांगण्यावरून चुकीची कागदपत्रं तयार केली जातात, पण नंतर चौकशीत ते उघड होतं. त्यामुळे नेहमी खरी आणि अचूक माहिती देणं फार गरजेचं आहे.
सरकारी नोकरी किंवा पेन्शन असल्यास अपात्रता
घरकुल योजना ही आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत लोकांसाठी आहे. त्यामुळे जर कोणी नियमित सरकारी नोकरीत असेल, किंवा पेन्शनधारक असेल, तर त्याला अनेक योजनांमध्ये अपात्र ठरवलं जातं. अशा व्यक्तीचं नाव जर घरकुल यादीत आढळलं, तर चौकशीनंतर ते काढून टाकलं जातं. हा नियमही काटेकोरपणे लागू केला जातो.
जर लाभार्थ्याच्या स्वतःच्या नावावर घराचा प्लॉट, शहरी भागात घर, किंवा मोठी जमीन मालमत्ता असेल, तर अशा व्यक्तीला घरकुल योजनेसाठी अपात्र ठरवलं जातं. सध्या अनेक ठिकाणी या कारणामुळे मोठ्या प्रमाणावर नावे कमी होत आहेत. त्यामुळे स्वतःच्या मालमत्तेबाबत योग्य माहिती देणं आवश्यक आहे.
कागदपत्रांमध्ये चूक असल्यास होणारा धोका
आधार कार्ड, रेशन कार्ड, जात प्रमाणपत्र किंवा उत्पन्न प्रमाणपत्र यामध्ये जर चुकीची माहिती असेल, तर नाव सहजपणे यादीतून काढलं जाऊ शकतं. नाव, जन्मतारीख किंवा पत्त्यात फरक असल्यासही अडचण येते. त्यामुळे सर्व कागदपत्रं नीट तपासूनच सादर करावीत ग्रामसभेत नागरिकांनी एखाद्या लाभार्थ्याविरोधात हरकत घेतली, आणि चौकशीत ती हरकत खरी ठरली, तर त्या ठिकाणीच नाव यादीतून काढलं जातं. त्यामुळे गावपातळीवरही पारदर्शकता ठेवणं गरजेचं आहे.
महत्त्वाचा मुद्दा : नाव मनमानी पद्धतीने काढता येत नाही
हे लक्षात ठेवा की घरकुल यादीतून नाव कुणीही मनमानी काढू शकत नाही. ग्रामपंचायत, पंचायत समिती आणि जिल्हा स्तरावर चौकशी झाल्यानंतरच नाव कट केलं जातं. त्यामुळे घाबरून जाण्याची गरज नाही. जर तुमचं नाव चुकीने काढलं गेलं असेल, तर लगेच ग्रामसेवक किंवा तलाठ्याकडे लेखी अर्ज द्या. सरपंचाकडेही अर्ज देऊ शकता. सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह हरकत नोंदवा. गरज पडल्यास डीआरडीए कार्यालयात तक्रार करा. योग्य पाठपुरावा केल्यास नाव पुन्हा घरकुल यादीत समाविष्ट होऊ शकतं.
ही माहिती जास्तीत जास्त मित्रांपर्यंत पोहोचवा, जेणेकरून कोणत्याही गरीब आणि गरजू लाभार्थ्याचं नाव चुकीने घरकुल यादीतून कमी होणार नाही. चुकून नाव कट झालं, तरी योग्य मार्गाने ते पुन्हा मिळवता येतं, हे प्रत्येकाने लक्षात ठेवा.