लाडकी बहीण योजनेअंतर्गत नोव्हेंबर किंवा डिसेंबर महिन्याचा हप्ता जवळपास 10 ते 12 टक्के महिलांना का मिळाला नाही, यामागची नेमकी कारणे समजून घेणार आहोत. डीबीटी स्टेटसमध्ये “रिजेक्टेड” असा रिमार्क का दिसतो, ई-केवायसी करताना नेमक्या कोणत्या चुका झाल्या, सरकारने दुरुस्तीसाठी दिलेली एडिटची संधी काय होती, आणि जर तुमचा हप्ता विनाकारण बंद झाला असेल तर तो पुन्हा मिळवण्यासाठी पुढे काय करता येईल, याची सविस्तर, सोप्या आणि समजण्यासारख्या मराठी भाषेत माहिती देण्यात येणार आहे.
मुख्य मुद्दा : नोव्हेंबर–डिसेंबरचा हप्ता न मिळालेल्या महिलांची संख्या
लाडकी बहीण योजना सुरू झाल्यापासून राज्यातील लाखो महिलांना दरमहा आर्थिक मदत मिळत आहे. मात्र नोव्हेंबर किंवा डिसेंबर महिन्यात जवळपास 10 ते 12 टक्के महिलांना हप्ता मिळालेला नाही. अनेक महिलांच्या खात्यात पैसे जमा न झाल्यामुळे संभ्रम निर्माण झाला. काहींना वाटले की योजना बंद झाली आहे, तर काहींना तांत्रिक अडचण असावी असे वाटले. प्रत्यक्षात ही अडचण मुख्यतः ई-केवायसी प्रक्रियेत झालेल्या चुकांमुळे निर्माण झाली आहे. शासनाकडून डीबीटी प्रणालीद्वारे हप्ता पाठवला जातो, त्यामुळे अर्जातील किंवा ई-केवायसीतील माहिती चुकीची असल्यास हप्ता थांबवला जातो.
डीबीटी स्टेटसमधील “रिजेक्टेड” रिमार्क म्हणजे काय
अनेक लाभार्थींनी डीबीटी स्टेटस तपासला असता “रिजेक्टेड” असा रिमार्क दिसून आला. त्या रिमार्कमध्ये स्पष्टपणे “ई-केवायसी – गव्हर्नमेंट एम्प्लॉईज” असा उल्लेख करण्यात आलेला आहे. याचा सरळ अर्थ असा होतो की संबंधित महिला किंवा तिच्या कुटुंबातील कोणी तरी सरकारी कर्मचारी असल्याचे सिस्टममध्ये दाखवले गेले आहे. प्रत्यक्षात अनेक महिला सरकारी नोकरीत नसतानाही हा रिमार्क आला आहे. ही चूक अर्जदाराने मुद्दाम केलेली नसून, ई-केवायसी करताना चुकीचा पर्याय निवडला गेल्यामुळे ही समस्या उद्भवली आहे.
ई-केवायसी करताना नेमकी कुठे चूक झाली
ई-केवायसी प्रक्रियेत एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारण्यात आला होता. त्या प्रश्नामध्ये “माझ्या कुटुंबातील कोणताही सदस्य नियमित कायम कर्मचारी म्हणून सरकारी विभाग, उपक्रम, मंडळ, केंद्र सरकार, राज्य सरकार किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेमध्ये कार्यरत नाही किंवा सेवानिवृत्तीनंतर वेतन घेत नाही” असा स्पष्ट उल्लेख होता. या ठिकाणी “होय” हा पर्याय निवडणे आवश्यक होते. मात्र अनेक लाभार्थींनी हा प्रश्न नीट न वाचता “नाही” हा पर्याय निवडला. परिणामी सिस्टमने त्या महिलेला किंवा तिच्या कुटुंबाला सरकारी कर्मचारी समजले आणि हप्ता थांबवण्यात आला. ज्यांनी हा पर्याय योग्य प्रकारे “होय” निवडला होता, त्यांच्या खात्यात मात्र हप्ता व्यवस्थित जमा झाला.
एकाच कुटुंबातील महिलांबाबत झालेली दुसरी चूक
ई-केवायसीमध्ये दुसरा महत्त्वाचा प्रश्न असा होता की “माझ्या कुटुंबातील केवळ एक विवाहित किंवा एक अविवाहित महिला या योजनेचा लाभ घेत आहे.” या प्रश्नालाही “होय” असे उत्तर देणे आवश्यक होते. मात्र अनेक लाभार्थींनी येथेही चूक केली. काहींनी हा पर्याय निवडला नाही किंवा चुकीचा पर्याय निवडला. त्यामुळे एकाच कुटुंबातील एकापेक्षा जास्त महिला लाभ घेत असल्याचा संशय निर्माण झाला आणि त्याचा थेट परिणाम हप्त्यावर झाला. या दोन्ही चुका ई-केवायसीमध्ये झाल्यामुळे अनेक महिलांचे हप्ते रोखण्यात आले.
सरकारने दिलेली एडिटची संधी आणि तिचा कालावधी
या चुकांची दखल घेत राज्य सरकारने लाभार्थींना दुरुस्ती करण्यासाठी एक संधी दिली होती. ई-केवायसी आणि अर्जातील माहिती एडिट करण्यासाठी 1 ते डिसेंबरपर्यंत कालावधी देण्यात आला होता. अनेक महिलांनी या कालावधीत आपली माहिती परत तपासून योग्य पर्याय निवडले. अशा लाभार्थींना त्यानंतरचा हप्ता मिळालेला आहे. मात्र ज्या महिलांनी ही एडिट प्रक्रिया केली नाही, किंवा ज्यांना याबाबत माहितीच मिळाली नाही, अशा लाभार्थी महिलांचा हप्ता पुढे पूर्णपणे बंद करण्यात आला आहे.
ज्यांचा हप्ता बंद झाला आहे त्यांनी पुढे काय करावे
ज्या महिलांचा हप्ता ई-केवायसीमधील चुकांमुळे बंद झाला आहे, त्यांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. शासनाकडून पुन्हा एकदा एडिट किंवा तक्रार नोंदवण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते. यासाठी अधिकृत पोर्टलवर डीबीटी स्टेटस तपासणे, जवळच्या सेतू केंद्रात किंवा महा-ई-सेवा केंद्रात संपर्क करणे, तसेच शासनाच्या अधिकृत सूचनांकडे लक्ष देणे अत्यंत गरजेचे आहे. योग्य कागदपत्रे आणि योग्य माहिती दिल्यास, विनाकारण बंद झालेला हप्ता परत मिळण्याची शक्यता नक्कीच असते.
लाडकी बहीण योजनेचा हप्ता थांबण्यामागे कोणताही राजकीय किंवा योजनाबंदचा निर्णय नसून, ही पूर्णपणे ई-केवायसीमधील मानवी चुकांमुळे निर्माण झालेली समस्या आहे. त्यामुळे सर्व लाभार्थी महिलांनी अर्ज आणि ई-केवायसी करताना प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचणे, योग्य पर्याय निवडणे आणि वेळेत दुरुस्ती करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य माहिती दिल्यास लाडकी बहीण योजनेचा लाभ पुन्हा सुरू होऊ शकतो आणि महिलांना आर्थिक आधार मिळत राहील.