गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना नेमकी काय आहे, ही योजना सुरू करण्यामागचा शासनाचा उद्देश काय आहे, शेतकरी आणि त्यांच्या कुटुंबातील कोणत्या सदस्यांना या योजनेचा लाभ मिळतो, मृत्यू किंवा अपंगत्व आल्यास किती आर्थिक मदत दिली जाते, तसेच ही योजना आता महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवर ऑनलाईन कशी राबवली जात आहे याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत. अर्ज करताना कोणती प्रक्रिया असते आणि कोणती कागदपत्रे लागतात, हेही आपण सोप्या मराठी शब्दांत समजून घेणार आहोत.
मुख्य मुद्दे
-
योजना काय आहे आणि का सुरू करण्यात आली
-
कोण पात्र आहेत आणि कोणाला लाभ मिळतो
-
मृत्यू व अपंगत्वासाठी आर्थिक मदत
-
जुनी विमा योजना बंद करून नवीन योजना का आणली
-
महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया
गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना म्हणजे काय?
गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना ही महाराष्ट्र शासनाची एक महत्त्वाची आणि शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने दिलासादायक योजना आहे. शेतकरी शेतीच्या कामासाठी शेतात, रस्त्यावर किंवा इतर ठिकाणी जात असताना अनेक वेळा अपघात घडतात. अशा अपघातांमध्ये काही वेळा शेतकऱ्याचा मृत्यू होतो किंवा कायमस्वरूपी अपंगत्व येते. अशा कठीण परिस्थितीत शेतकऱ्याच्या कुटुंबावर मोठा आर्थिक आघात होतो. हीच अडचण लक्षात घेऊन शासनाने ही योजना सुरू केली आहे. या योजनेअंतर्गत अपघात झाल्यानंतर शेतकरी किंवा त्यांच्या कुटुंबाला शासनाकडून सानुग्रह अनुदान स्वरूपात आर्थिक मदत दिली जाते, जेणेकरून त्या कुटुंबाला काही प्रमाणात आधार मिळू शकेल.
महत्त्वाचे मुद्दे
-
अपघातग्रस्त शेतकरी कुटुंबाला आधार
-
शासनाकडून थेट आर्थिक मदत
-
सानुग्रह अनुदान स्वरूपात लाभ
जुनी विमा योजना बंद का करण्यात आली?
यापूर्वी राज्यामध्ये गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजना राबवली जात होती. ही योजना विमा कंपन्यांच्या माध्यमातून चालवली जात होती. मात्र प्रत्यक्षात शेतकऱ्यांना विमा कंपन्यांकडून नुकसानभरपाई मिळवताना अनेक अडचणी येत होत्या. कागदपत्रांची पूर्तता, क्लेम नाकारला जाणे, उशीर होणे अशा समस्यांमुळे शेतकरी त्रस्त झाले होते. या सर्व बाबींचा विचार करून शासनाने 19 एप्रिल 2023 रोजी ही विमा योजना बंद केली आणि त्याऐवजी गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना सुरू केली. या नवीन योजनेत विमा कंपनीचा मध्यस्थ काढून टाकण्यात आला असून थेट शासनाकडून मदत दिली जाते. त्यामुळे प्रक्रिया सोपी, पारदर्शक आणि जलद झाली आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
-
विमा कंपन्यांमुळे अडचणी
-
19 एप्रिल 2023 रोजी जुनी योजना बंद
-
थेट शासनाकडून मदत सुरू
या योजनेचा लाभ कोणाला मिळतो?
या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे यामध्ये फक्त जमीनधारक शेतकरीच नाही, तर त्यांच्या कुटुंबातील एक सदस्यही पात्र धरला जातो. शेतकऱ्याच्या कुटुंबातील तो सदस्य मुलगा, मुलगी, पत्नी, वडील, बहीण किंवा पती असू शकतो. त्या व्यक्तीच्या नावावर जमीन असणे आवश्यक नाही. उदाहरणार्थ, जर जमीन वडिलांच्या नावावर असेल आणि मुलाचा अपघात झाला, तरीही या योजनेअंतर्गत लाभ मिळू शकतो. त्याचप्रमाणे, जर जमिनीचा सातबारा महिलेच्या नावावर असेल, तर तिचा पतीसुद्धा या योजनेत समाविष्ट होतो. त्यामुळे ही योजना संपूर्ण शेतकरी कुटुंबासाठी उपयोगी ठरते.
महत्त्वाचे मुद्दे
-
शेतकरी + एक कुटुंबीय पात्र
-
जमीन नावावर नसली तरी लाभ
-
महिला शेतकरी कुटुंबाचाही समावेश
मृत्यू आणि अपंगत्वासाठी मिळणारी मदत
या योजनेअंतर्गत अपघातामध्ये शेतकरी किंवा पात्र कुटुंबीयाचा मृत्यू झाल्यास शासनाकडून 2 लाख रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाते. ही मदत सानुग्रह अनुदान म्हणून दिली जाते. फक्त मृत्यूच नाही, तर अपघातामुळे कायमस्वरूपी अपंगत्व आल्यासही या योजनेतून लाभ मिळतो. दुचाकी अपघात, शेतातील काम करताना झालेला अपघात, वन्यप्राण्यांमुळे झालेली घटना, विजेचा धक्का, पाण्यात बुडणे अशा विविध कारणांचा या योजनेमध्ये समावेश करण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे बाळंतपणामध्ये महिलांचा मृत्यू झाल्यासही ही योजना लागू होते, ही बाब अनेक शेतकरी कुटुंबांसाठी फार महत्त्वाची आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
-
मृत्यूसाठी 2 लाख रुपयांची मदत
-
अपंगत्व आल्यासही लाभ
-
बाळंतपणातील मृत्यूचा समावेश
महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया
पूर्वी या योजनेसाठी अर्ज ऑफलाईन पद्धतीने करावा लागत होता. आता शासनाने ही संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन केली आहे. अर्ज करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी महाडीबीटी फार्मर स्कीम पोर्टलवर आपल्या फार्मर आयडीच्या मदतीने लॉगिन करायचे आहे. लॉगिन केल्यानंतर जसे आपण कृषी यांत्रिकीकरण किंवा सिंचन साधनांसाठी अर्ज करतो, त्याच पद्धतीने येथेही “गोपीनाथ मुंडे शेतकरी सानुग्रह अनुदान योजना” हा पर्याय निवडायचा आहे. अर्ज उघडल्यानंतर फार्मर आयडीच्या आधारे आपला गाव, तालुका आणि जिल्हा ही माहिती आपोआप दिसते. त्यानंतर अर्जदार प्रकार निवडायचा असतो. अर्जदार प्रकारामध्ये शेतकरी किंवा शेतकऱ्याचा कुटुंबीय असा योग्य पर्याय निवडून पुढील माहिती भरावी लागते. आवश्यक कागदपत्रे पीडीएफ स्वरूपात अपलोड करून अर्ज पूर्ण करता येतो.
गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सानुग्रह अनुदान योजना ही शेतकरी आणि त्यांच्या कुटुंबासाठी अत्यंत महत्त्वाची आणि उपयुक्त योजना आहे. अपघातासारख्या अनपेक्षित प्रसंगात ही योजना आर्थिक आधार देण्याचे काम करते. ऑनलाईन प्रक्रिया सुरू झाल्यामुळे आता अर्ज करणे अधिक सोपे झाले आहे. त्यामुळे प्रत्येक शेतकरी कुटुंबाने या योजनेची माहिती समजून घ्यावी आणि गरज भासल्यास वेळेत अर्ज करून या योजनेचा लाभ घ्यावा.